'शरद पवार इन्स्पायर ॲग्रिकल्चर फेलोशिप (SPIF) – बॅच २०२५–२६' अंतर्गत आयोजित करण्यात आलेला तिसरा पाच दिवसीय बूटकॅम्प कृषी फेलोसाठी ज्ञान, अनुभव आणि क्षमताविकासाची एक समृद्ध पर्वणी ठरला. कृषी क्षेत्रातील नवउद्योजकता, आर्थिक व्यवस्थापन, गुंतवणूक सज्जता, सादरीकरण कौशल्य, ब्रँडिंग, विपणन, ग्राहक संपादन आणि संस्था उभारणी यांसारख्या उद्योजकतेच्या अत्यंत कळीच्या पैलूंवर या शिबिरात सखोल मार्गदर्शन करण्यात आले.
बूटकॅम्पच्या पहिल्या दिवशी 'फंडइनेबल' (FUNDENABLE) चे सहसंस्थापक श्री. समीर शेख यांनी 'स्टार्टअप फायनान्स आणि इन्व्हेस्टमेंट रेडिनेस' या विषयावर अभ्यासपूर्ण मास्टरक्लास घेतला. यामध्ये फेलोनी आपल्या स्टार्टअपची गुंतवणूक सज्जता पडताळण्यासाठी 'फंडेबिलिटी मॅट्रिक्स', शाश्वत आर्थिक प्रारूपासाठी 'युनिट इकॉनॉमिक्स', कृषी आधारित उद्योगांच्या आर्थिक गरजांचे सूक्ष्म नियोजन आणि नावीन्यपूर्ण कृषी प्रयोगांचे व्यवहार्य, स्केलेबल व्यवसायात रूपांतर करण्याचे तंत्र आत्मसात केले. केवळ एक उत्तम संकल्पना असून भागत नाही, तर तिच्या यशासाठी भक्कम आर्थिक पाया असणे अनिवार्य असते, हा मौलिक संदेश या सत्रातून अधोरेखित झाला.
दुसऱ्या दिवशी श्री. समीर शेख यांनी 'गुंतवणूकदारांशी वाटाघाटी आणि स्टार्टअप स्टोरीटेलिंग' या विषयावर मार्गदर्शन केले. गुंतवणूकदारांसमोर आत्मविश्वासाने संकल्पना मांडण्यासाठी आवश्यक असणारे 'टर्म शीट'चे सखोल विश्लेषण, प्रभावी व पटण्याजोगी व्यावसायिक कथा (Storyline), उत्पादनाचे नेमके मूल्य आणि वाढीची क्षमता अधोरेखित करणारा 'पिच डेक' कसा तयार करावा, याविषयी फेलोना प्रशिक्षित करण्यात आले. या सत्राला एकूण ३४ पैकी २३ फेलो उपस्थित होते. या मार्गदर्शनामुळे फेलोना गुंतवणुकीच्या संधींचा पाठपुरावा करण्यासाठी आवश्यक असणारे व्यावहारिक दृष्टिकोन व आत्मविश्वास प्राप्त झाला.
तिसऱ्या दिवशी 'मॅड डिझाइन्स' (MAD Designs) च्या संस्थापिका सुश्री मोहना चांदोरकर यांनी 'ब्रँडिंग आणि ग्राहक जोडणी' या घटकावर प्रकाश टाकला. एक वेगळा आणि सशक्त ब्रँड उभारणे, ग्राहकांशी अर्थपूर्ण नाते जोडणे, परिणामकारक विपणन रणनीती आखणे, नवीन ग्राहकांना आकर्षित करणे आणि कल्पक संकल्पनांचे रूपांतर प्रभावशील उपक्रमात करणे यावर त्यांनी मार्गदर्शन केले. एक उत्कृष्ट उत्पादन ही केवळ व्यवसायाची सुरुवात असते; मात्र त्या उत्पादनाचे मोल ग्राहकांपर्यंत अचूक पोहोचवणे, विश्वास संपादन करणे आणि योग्य ग्राहकांशी नाते जोडणे हीच शाश्वत ब्रँडनिर्मितीची खरी गुरुकिल्ली आहे, हा विचार त्यांनी प्रभावीपणे मांडला.
चौथ्या दिवशी सुश्री मोहना चांदोरकर यांनी 'डिजिटल मार्केटिंग आणि ग्रोथ स्ट्रॅटेजीज' या विषयावर भर देत आधुनिक डिजिटल माध्यमांचा वापर आणि प्रेक्षक संवादाची सूत्रे उलगडली. यामध्ये डिजिटल जगतातील प्रभावी उपस्थिती, ब्रँडची दृश्यमानता, व्यावसायिक विस्तारासाठीच्या वृद्धी रणनीती आणि लक्ष्यित ग्राहकांसाठी रणनीतिक संवाद आराखडा तयार करण्याचे प्रशिक्षण देण्यात आले. या सत्राला ३४ पैकी २५ फेलो उपस्थित होते. फेलोना त्यांच्या कृषी उपक्रमांमध्ये थेट अंमलात आणता येतील अशी व्यावहारिक डिजिटल साधने या सत्रातून मिळाली.
पाचव्या दिवशी फेलोना वर्गखोलीतील शिक्षणाच्या पलीकडे जाऊन बारामतीच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि संस्थात्मक जडणघडणीचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्याची संधी मिळाली. फेलोनी विद्या प्रतिष्ठानच्या विस्तीर्ण शैक्षणिक परिसराला भेट दिली, तसेच मा. उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या स्मारकास आणि मा. शरद पवार साहेबांच्या जीवनावर आधारित संग्रहालयास भेट देऊन प्रेरणा घेतली. शिक्षण, शेती, उद्योजकता आणि ग्रामीण विकासाची दीर्घकालीन दूरदृष्टी प्रत्यक्ष संस्थांमध्ये रूपांतरित होऊन चिरंतन प्रभाव कसा निर्माण करू शकते, हे या अभ्यास दौऱ्यातून उलगडले. महाराष्ट्राच्या कृषी परिसंस्थेला आकार देण्यासाठी संस्थात्मक बांधणी, नवनिर्मिती आणि तळागाळातील विकास किती महत्त्वपूर्ण आहे, याचे यथार्थ दर्शन फेलोना घडले.
हा बूटकॅम्प यशवंतराव चव्हाण सेंटर (YCC) आणि ॲग्रिकल्चरल डेव्हलपमेंट ट्रस्ट (ADT), बारामती यांच्या संयुक्त विद्यमाने यशस्वीरीत्या समन्वित करण्यात आला. यामध्ये एडीटी बारामतीकडून श्री. अभिषेक गिते व सुश्री सोनाली सस्ते, तर यशवंतराव चव्हाण सेंटरकडून श्री. संतोष मेकले, श्री. केतनकुमार पाटील आणि श्री. अतुल तांदेल यांनी सक्रिय समन्वयाची धुरा सांभाळली.
एकंदरीत, हा पाच दिवसांचा बूटकॅम्प म्हणजे आर्थिक विचारसरणी, गुंतवणूक सज्जता, संवादकौशल्य, ब्रँडिंग, विपणन आणि प्रत्यक्ष संस्थात्मक अनुभूती यांचा एक अनोखा संगम ठरला. या उपक्रमामुळे फेलोना आपल्या कृषी विषयक संकल्पनांकडे केवळ एक 'प्रकल्प' म्हणून न बघता, सामाजिक आणि आर्थिक क्रांती घडवून आणणारे 'शाश्वत उद्योग' म्हणून पाहण्याची नवी दृष्टी प्राप्त झाली. जेव्हा एखाद्या नवनिर्मितीला योग्य व्यावसायिक भान, प्रभावी संवाद, ग्राहकांची नस ओळखण्याची क्षमता आणि दूरगामी दृष्टीची जोड मिळते, तेव्हाच ती नवनिर्मिती खऱ्या अर्थाने क्रांती घडवते, हा विचार या बूटकॅम्पने फेलोच्या मनात दृढ केला.
